Top van dit document
Direct naar de inhoud

Bijlage: Communicatieplan en communicatiestrategie

Communicatieplan; afval scheiden

Dit communicatieplan is opgesteld met de strategie van professor Pol in de hand (zie bijlage). Het is toegepast op de situatie in Almere en past in de uitvoeringsnota ‘Mijn afval maakt winst’ van Stadsreiniging Almere.

Almere gaat vérder met afval scheiden

De gemeente Almere gaat het scheiden van afval uitbreiden. Op dit moment worden restafval en Groente, Fruit en Tuinafval (GFT) gescheiden ingezameld. In de komende vijf tot zeven jaar gaan ook plastic en papier apart opgehaald worden. De inwoners van Almere krijgen daardoor straks drie containers naast de deur. Eén voor GFT, één voor papier en één voor plastic. Rest afval (blik en drankkarton) moeten op termijn in ondergrondse containers gaan verdwijnen.

Dit communicatieplan richt zich op de eerste fase van de uitvoeringsnota ‘Mijn afval maakt winst’ . In deze fase wordt het plastic scheiden gefaseerd ingevoerd in de stad. Daarnaast krijgen Almeerse huishoudens vrijwillig een papiercontainer aangeboden.

Communicatiedoel 

Soepel verlopen uitbreiden afval scheiden.

Doelgroepen

Alle inwoners van Almere. In houding onderscheiden we twee typen:

-      inwoners voor gedrag tot stand komt door een zekere mate van afweging en overweging, zij vertonen zogenaamd gepland gedrag.

-      Er zijn ook inwoners die plastic scheiden zonder er over na te denken: Automatisch gedrag.

-      Uiteraard is er ook een groep inwoners die simpel weg niet wil.

Strategie

De communicatie acties  zijn voornamelijk gericht op de eerste en tweede groep. Deze groepen worden elk op een andere manier benaderd. Professor Pol beschrijft dat voor inwoners met gepland gedrag argumenten doorslaggevend kunnen zijn. De groep met automatisch gedrag zal beloond moeten worden door middel van stimuli. (elders in dit plan vindt u voorbeelden van argumenten en stimuli).

Een deel van de weigeraars zal mettertijd mee gaan doen, een klein percentage zal blijven weigeren afval te scheiden. Dat is nu ook al het geval. Hier moet in algemene middelen geen aandacht aan besteed worden. Hier helpen alleen persoonlijke communicatie of boetes. 

Boodschap

Wij in Almere gaan plastic scheiden

Middelen

Almere.nl

Op almere.nl/reiniging komt alle informatie over het inzamelen van plastic te staan.

Starterspakket

Iedere inwoners krijgt bij de plastic container een starterspakket uitgereikt. Hierin zitten een brief met uitleg, een folder met wat wel en wat niet in de plasticbak en een inzamelkalender. Op de bak in het informatiescherm komt ook informatie over wat wel en wat niet in de bak mag en het inzamelschema.

Informatieavonden

Bij de start van plastic inzamelen in een wijk kan een informatieavond georganiseerd worden. Daarbij wordt wel opgemerkt dat deze avonden na de eerste wijken geëvalueerd moeten worden en er dan gekeken moet worden of de avonden nog nodig zijn. (Dit naar aanleiding van de informatieavond voor de proef, waar maar vier geïnteresseerden en 6 deelnemers aan de voorproef kwamen.)

Incidenteel

Deze twee specifieke middelen worden incidenteel aangevuld door persberichten en berichten in Stadsdeelnieuwsbrieven, Wijkkranten/sites (per wijk uit zoeken en benaderen), Stadhuis aan huis pagina

Inhoud communicatiemiddelen

De inhoud van communicatiemiddelen is cruciaal voor het slagen van de communicatie naar inwoners. Iedere doelgroep vraagt een andere benadering. Onderstaand aandachtspunten voor de communicatiemiddelen.

Algemene informatie

In alle uitingen moet de volgende algemene informatie over het project terugkomen.

-      Plastic in aparte bak.

-      Wat mag er wel in en wat niet.

-      Plastic en duobak worden om en om opgehaald. De ene week de plastic, de andere week de duobak.

-      Tips bij het afval scheiden, zoals bijvoorbeeld hoe gaat de GFT-bak niet stinken, maak plastic klein, wat is restafval?

-      Wat gebeurt er met het afval?

Gebruik positieve primes

Primes zijn woorden die spontaan bij de doelgroep opkomen als je een ander woord noemt. Bijvoorbeeld ooievaar-baby, Nederland-klompen. Bij plastic scheiden kunnen primes als : goed voor het milieu, hergebruik, duurzaam, en bewust gebruikt worden.

Stimuleren groepsgevoel

In alle uitingen moet blijken dat gebruikers van de containers bij een groep horen. Uitspraken als ‘wij doen dit met z’n allen’, ‘Almere is goed bezig’ en  ‘Al bij de proeven deed de meerderheid mee’ brengen dit tot uiting. Ook het wijkgevoel is van belang. Hierdoor voelen inwoners zich sneller aangesproken. Het gaat om hun leefomgeving, hun gewoontes in de buurt. De sociale druk komt uit de wijk. Uitspraken kunnen zijn ‘Wij in Bloemenbuurt gebruiken ons plastic nog een keer’, ‘De hele Stipheldenbuurt scheidt plastic’ en ‘De Oostvaardersbuurt hoort er ook bij!’.

Gebruik argumenten

Voor inwoners met het zogenaamde geplande gedrag kunnen argumenten gegeven worden:

-      Plastic dat gescheiden ingezameld wordt, wordt niet verbrand, maar hergebruikt.

-      Van dit plastic maken we plastic korrels die verwerkt worden in nieuw plastic, vloerbedekking, GSMs, laptops, tennisballen en fleecetruien.

-      In andere landen wordt al jaren plastic ingezameld, het werd tijd dat Nederland mee ging doen. In België en Duitsland wordt zelfs al meer dan tien jaar plastic gescheiden.

-      Door van plastic verpakkingen weer grondstof te maken voor nieuwe verpakkingen besparen we op fossiele grondstoffen. De gescheiden inzameling van plastic verpakkingsafval levert een fikse besparing op de CO2-uitstoot, die vergelijkbaar is met het energieverbruik van ongeveer 100.000 huishoudens. Van de energie die wordt bespaard door het recyclen van 1 plastic flesje, kan een 60W lamp 6 uur branden.

-      Plastic wordt écht gescheiden van de rest. (Het verhaal dat ‘alles toch op een grote berg terecht komt’ is nog steeds aanwezig in Almere). De vuilniswagens brengen het naar een verwerkingsbedrijf.

Stimuli

Voor inwoners met automatisch gedrag is het van belang dat zij bij tijd en wijle beloningen en stimuli van belang. Zoals bijvoorbeeld: ‘Bedankt kaartjes op de bak na drie maanden inzamelen. Bedankt voor het apart houden van uw plastic samen hebben we nu … ton plastic ingezameld. De betekend 600 slaapzakken, vijftienduizend tennisballen, tweehonderd fleecetruien en zeshonderd meter tapijt!’

Planning

Op dit moment is de precieze planning nog niet bekend. Het advies is om te beginnen met wijken waren een positief resultaat te verwachten is. Deze wijken kunnen als voorbeeldgroep gelden. Het succes straalt uit op de rest van de stad.

Belangrijke persmomenten planning (in de loop der tijd nog aan te vullen)

-      Persbijeenkomst    1 dag na het B&W besluit

-      Binnenkomst containers

-      Uitkomsten proef in Seizoenenbuurt

-      Bekendmaken planning, eerste wijken

-      Uitreiken eerste containers

 

Afvalbeleid Almere: communicatiestrategie op hoofdlijnen

Den Haag, december 2009

Ingeborg Smit MSc  Junior Consultant

Dr. Bert Pol   Vennoot

1      Afvalbeleid Almere: communicatiestrategie op hoofdlijnen

1.      Achtergrond en vraagstelling

·      Almere voert een nieuw afvalbeleid in, mede als gevolg van het feit dat de Rijksoverheid heeft besloten dat iedere gemeente in 2010 plastic gescheiden moet inzamelen. 

·      Er komt in 2010 in de laagbouw een aparte bak voor plastic. De duobak zal niet meer iedere week geleegd worden. De ene week zal de bak voor plastic geleegd worden, de andere week de duobak. 

·      Men vreest weerstand tegen met name alternerende inzameling.

·      De gemeente Almere heeft Tabula Rasa verzocht een voorstel te doen voor het aanleveren van de bouwstenen voor een interventiestrategie ten behoeve van het succesvol invoeren van het inzamelsysteem voor plastic verpakkingen in Almere.  
 
Daarbij gaat het om de strategie: aangeven hoe communicatie – op basis van wat uit onderzoek bewezen heeft te werken in analoge situaties – een effectieve bijdrage kan leveren aan het bereiken van het nagestreefde doel. 
 
Afgesproken is dat details van de strategie en de uitvoering geen deel uitmaken van deze opdracht.

2.      Doelstelling communicatiestrategie

·      Doelstelling van de te ontwikkelen communicatiestrategie is een bijdrage leveren aan het voorkomen van weerstand van inwoners van Almere tegen het nieuwe inzamelingsregime.  

·      Alsmede een bijdrage leveren aan een soepele invoering van en gewenning aan het nieuwe inzamel- en afvalscheidingsysteem.

 

3.      Kernvraag: met welk type gedrag hebben we te maken?

·      Een cruciaal punt bij bewerkstelliging van gewenst gedrag / ombuiging van ongewenst gedrag is de aard van het gedrag waarmee we te maken hebben: gepland gedrag dan wel automatisch gedrag. 

·      Gepland gedrag komt tot stand door een zekere mate van afweging en overweging. Automatisch gedrag daarentegen niet: we doen het zonder erover na te denken. Omdat het ons niet erg bezig houdt, denken we er niet over na.  

·      Beide vormen van gedrag zijn beïnvloedbaar, maar vereisen een geheel eigen aanpak. In het geval van gepland gedrag werken argumenten het best. In het geval van automatisch gedrag hebben die geen zin, juist omdat we er niet over nadenken. Argumenten dringen eenvoudigweg niet door. In het geval van automatisch gedrag vindt effectieve beïnvloeding plaats door het gebruik van stimuli – zoals woorden en beelden – die we wel waarnemen, maar die ons beïnvloeden zonder dat we ons daarvan bewust zijn. En door in te spelen op diep ingesleten sociale patronen. Beide vormen van beïnvloeding worden hieronder verder concreet uitgewerkt. 

·      De deelname aan de proef wijst in de richting dat het grootste deel van de mensen automatisch gedrag vertoont ten aanzien van afvalafhandeling. In twee buurten werden 250 huishoudens gevraagd mee te doen aan de proef. De respons bedroeg respectievelijk 21 en 31 huishoudens. Dat zijn zeer waarschijnlijk mensen die nadenken / willen nadenken over de manier van afvalscheiding en –inzameling. Op de enquête onder de deelnemers reageerde ruim 80%, een bevestiging van de hoge betrokkenheid. (Als zekerheid over het soort gedrag en de mate van betrokkenheid verkregen wil worden, moet er enig onderzoek plaatsvinden.)

 

4.      Voorgestelde communicatiestrategie

4.1 Twee sporen tegelijkertijd bewandelen

·      Voorgesteld wordt in de communicatie tegelijkertijd twee sporen te bewandelen, gebaseerd op zowel automatisch als gepland gedrag. De eerste strategie maakt gebruik van technieken om automatisch gedrag te beïnvloeden: argumenten hebben dan toch geen zin. De tweede is om de argumenten wel te geven, juist voor de groep mensen die nadenkt over afvalbehandeling/scheiding.

4.2 Interventies automatisch gedrag

Om het automatische gedrag om te buigen naar gewenst gedrag stellen wij de volgende interventies voor:

·      Communiceren dat het nieuwe regime samenhangt met de verplichting van de Rijksoverheid: dat voorkomt dat weerstand zich richt tegen de gemeente: ‘wat hebben ze nou weer bedacht’. 

·      Gebruik maken van het principe van sociale validatie: de meeste mensen zijn het ermee eens / doen het goede.  Met de aparte bak voor plastic heeft zo goed als niemand  problemen, blijkt uit de proef. Met alternerende inzameling hebben de meeste mensen ook geen probleem. Voor het probleem van degenen die last hebben van stank – het meest genoemde – is een oplossing. Communiceer beiden dus. 

·      Gebruik maken van het principe van sociale validatie in combinatie met activatie van het groepsgevoel: de meeste mensen in de Almeerse proefwijken doen het goede. 

·      In alle communicatie-uitingen primes gebruiken die gewenst gedrag activeren, bijvoorbeeld: medewerking en sociale verantwoordelijkheid. 
De primewoorden en –beelden moeten worden achterhaald via gevalideerde associatieonderzoekjes. 
 
Primes moeten niet herkend worden als prime (dat wil zeggen bedoeld om het gedrag te sturen): dan verliezen ze hun werking.  
 
Hoe meer primes in een uiting gebruikt kunnen worden – zonder als zodanig op te vallen – hoe beter. In een brief, folder, de gemeentepagina en de site kunnen veel primes worden verwerkt. Als 20 gehaald kan worden, is dat mooi.

·      Alle communicatie-uitingen terdege screenen op foute primes. Dat wil zeggen woorden en beelden die juist verkeerd gedrag activeren. Bijvoorbeeld: wees geen vervuiler. 

·      Gebruik maken van verliesframing: gooi geen geld weg / loop de kans op lagere afvalheffing niet mis.  

·      Gebruik maken van het reciprociteitprincipe. Als je iemand iets geeft, heeft hij vaak de neiging iets terug te doen, bijvoorbeeld zich redelijk tonen of instemmen met een verzoek. Dat principe kan op verschillende manieren benut worden: 

o      het teruggeven van het financiële voordeel aan de huishoudens (zoals ook de bedoeling is). 

o      het laten ontwikkelen van een nieuwe afvalbak voor de keuken (is ook gepland). 

o      iets handigs aanbieden als geheugensteuntje voor de dag waarop welke bak geleegd wordt. Bijvoorbeeld een sticker voor op de bakken: wordt geleegd op …… 

o      inloopbijeenkomst(en) organiseren waar men informatie kan halen (waar overigens vooral de betrokkenen zullen komen, maar toch blijft het een feit dat je iets aanbiedt). Uitleg door deskundigen. Tips (keukenmanagement). Film waarin mensen die aan de proef mee hebben gedaan aan het woord komen (maakt zo ook gebruik van het gelijksoortigheidprincipe:zie onder). Concrete materialen laten zien: verhoogt de aandacht.  Koffie, thee, frisdank, cake aanbieden. Je kan zelfs verder gaan en de bijeenkomst koppelen aan een kookworkshop van bijvoorbeeld een bekend persoon of iets dergelijks: ook dat bied je aan en creëert reciprociteit. 

o      Gelegenheid bieden voor een gesprek als men met vragen zit. 

·      Autoriteitsprincipe: interview met bijvoorbeeld een hoogleraar milieuwetenschappen op een gemeentepagina, in het huis-aan-huisblad, op de website.   

·      Gelijksoortigheid: mensen uit de doelgroep in beeld brengen en aan het woord laten die aan de proef hebben meegewerkt. Mensen nemen sneller iets aan van iemand die op hen lijkt.

·      Prompts: Mensen eraan herinneren de bak buiten te zetten. In combinatie met een korte reden is dat een effectieve techniek. Zoals: voorkom dat uw duobak / plastic bak niet geleegd wordt, zet hem morgen buiten. Over de drager van de boodschap moet vanzelfsprekend nagedacht worden: gedacht zou kunnen aan een paar zogeheten driehoeksborden (rond lantaarnpalen) op punten waar in een wijk veel mensen langskomen. Of aan een huis-aan-huis bezorgd briefje. Deze methode zou een paar weken toegepast kunnen worden om te helpen de nieuwe gewoonte in te laten slijpen. 

4.3 Interventies gepland gedrag

De volgende interventies zijn mogelijk om in te spelen op het geplande gedrag:

·      De te boeken milieuwinst uitleggen: sterke argumenten helder verwoorden. 

·      Het persoonlijk belang inbrengen: minder kosten voor de gemeenschap, minder kosten per individueel huishouden. 

·      Faciliteren: stankoverlast kan voorkomen worden door de plastic zak uit de huisvuilemmer voor gft dicht te binden en zo in de gft-bak te deponeren. Dit geeft toch geen milieuoverlast doordat de plastic zak er weer uitgefilterd wordt. (Wel oppassen dat men niet denkt dat dan net zo goed alle plastic wel in de gft-emmer kan: is aandachtspunt.)

 

4.4 Benadering van de onverschilligen en de onverbeterlijke ‘overtreders’

·      Er zullen ongetwijfeld  mensen zijn die zich niet aan de nieuwe manier van inzamelen (willen) conformeren. 

·      Onverstandig is dit breed uit te meten in communicatie die de Almeerders in het algemeen bereikt, zoals in interviews, of op een gemeentepagina van een huis-aan-huislad. Dat wekt bij de mensen die zich schikken de indruk dat het om een grote groep gaat. Zij kunnen daardoor beïnvloed worden en ook onverschillig of onbereidwillig gedrag gaan vertonen. 

·      Verstandig is in communicatie die de Almeerders in het algemeen bereikt het beeld te vestigen dat bijna alle inwoners het goede gedrag vertonen. Dus hun afval scheiden en de containers alternerend aanbieden. Dat voorkomt sociale besmetting met het verkeerde gedrag. 

·      De restgroep kan het best persoonlijk worden benaderd (brief of persoonlijk gesprek).  
 

4.5 Wegnemen hardnekkig vooroordeel dat ‘toch alles bij elkaar wordt gegooid’ bij de afvalverwerking

·      Wanneer een boodschap door meer dan één bron gebracht wordt – en die bronnen uit verschillende hoeken komen – versterkt dat de geloofwaardigheid. 

·      De boodschap kan – bijvoorbeeld op een gemeentepagina - door meerdere partijen gebracht worden: een onafhankelijk deskundige en de wethouder. Of een milieuorganisatie en de wethouder. 

·      Aanbieden dat wie dat wil, zelf mag komen kijken.

 

5. Wat in elk geval niet gedaan moet worden in de communicatie

·      Groepsbijeenkomsten over de materie organiseren waarbij de wethouder en een of meer ambtenaren de aanwezigen toespreken en met de groep in discussie gaan. Dat is een uiterst riskante strategie: als er met name mensen komen die negatief staan tegenover de nieuwe manier van werken, wordt de stemming in de loop van de bijeenkomst negatiever. (Vergelijk de recente situatie in Barendrecht.) 
 
Beter is een inloopavond met panelen waarop de bezoekers zich verspreiden en individueel met deskundigen in gesprek kunnen gaan.  

·      Communiceren dat velen het (nog) fout doen, is zeer onverstandig. Evenzeer dat er helaas nog veel onwilligen zijn. Dan is dat namelijk in de perceptie het ‘normale’ gedrag: iedereen doet het zo. Mensen hebben een diep ingebakken neiging om te doen wat de meerderheid doet. 

·      Communiceren op basis van ‘intuïtie’. Dat kan, ondanks alle goede bedoelingen,  leiden tot vervelende vergissingen waarbij juist bereikt wordt wat je niet wilde bereiken. Bijvoorbeeld door het gebruik van woorden of beelden die het ongewenste gedrag in beweging zet. Zoals in een campagne waarin het vuil werd afgebeeld in een keurig doosje met een strik erom. Het idee is wel grappig of creatief, maar het werkt niet zoals het zou moeten.

 

6. Communicatiemiddelen waarin de interventies benut kunnen worden

·      Brief aan de bewoners (en wellicht aan kleine organisaties en scholen) 

·      Persberichten  

·      Folder

·      Aandacht / voorlichting op scholen en buurthuizen 

·      Inloopavonden  

·      Film 

·      Site gemeente 

·      Gemeentepagina regionale krant of huis-aan-huisblad  

·      Prompt/reminder: kan op verschillende middelen: brief, uitingen op straat (borden).

7. Hoe vaak moet de boodschap gecommuniceerd worden?

·      Dat is afhankelijk van de mate van acceptatie dan wel gewenning. In het algemeen geldt dat het aan te raden is de boodschap via meerdere kanalen te verspreiden en een aantal keren. Het mediagedrag is van de meeste mensen is versnipperd; bovendien loopt het uiteen. Lang niet iedereen bezoekt de site van de gemeente, lang niet iedereen leest een krant.  
Herhaalde confrontatie is raadzaam voor het vestigen en versterken van associaties. 
 
Monitoring van het aanbiedingsgedrag zal leren wanneer het nieuwe gedrag is ingesleten. Dan kan vanzelfsprekend met de communicatie gestopt worden.

 

8. Aanvang en verloop van de communicatie

·      Twee maanden voordat nieuwe containers geplaatst worden en het nieuwe systeem wordt ingevoerd: 

o      brief bij bewoners;

o      met een folder voor de feitelijke gegevens en achtergrondinfo;

o      informatie op de site van de gemeente; 
 

·      Anderhalve maand voor de invoering:  

o      persaandacht, waarin ook de inloopavonden worden aangekondigd (zie volgende punt);

o      info op gemeentepagina regionale krant of huis-aan-huisblad; 

·      Maand voor de invoering: inloopavond. 
 

·      Vanaf de invoering: prompts/reminders in wijk.

 

Financiële bijlage behorend bij

Mijn afval maakt winst

Afdeling Stadsreiniging

Dienst Stadsbeheer

Gemeente Almere

18 januari 2010

Financiële bijlage Mijn afval maakt winst Fase I

1  – Inleiding

2  – Investeringen

2.1  –  Laagbouw

2.2 –  Etagebouw

3  – Extra inzet mens- en materieel

3.1  –  Laagbouw

3.2 –  Etagebouw

3.3 –  Communicatiekosten

4 – Baten

5  – Hoeveelheden

6 – Financiële samenvatting plasticinzameling

7 – Papier

7.1  –  Laagbouw

7.2 –  Etagebouw

8 – Kansen en risico’s

9 – Alternatieven

Bijlage 1  grafische weergave effect plasticvergoeding, en respons inwoners op de afvalstoffenheffing

Bijlage 2  grafische weergave effect respons inwoners op de afvalstoffenheffing

Bijlage 3  meerjaren exploitatiebegroting plastic inzameling

Bijlage 4  meerjaren exploitatiebegroting papiercontainers

 

1. Inleiding

In deze financiële bijlage worden de financiële consequenties voor de 1e fase van ‘Mijn afval maakt winst’ uitgewerkt. Extra financiële middelen bestaan uit extra inzamelmiddelen voor etagebouw en laagbouw en uitbreiding van menselijke en materiële capaciteit van de afdeling Stadsreiniging. Tegenover deze extra middelen staan inkomsten zijnde een vergoeding voor de ingezamelde plastic verpakkingen en besparingen door lagere verwerkingskosten. Daarnaast worden de alternatieven hier nader uitgewerkt.

Etagebouw

Voor het inzamelen van plastic verpakkingen in de bestaande etagebouw wordt gebruik gemaakt van een brengsysteem. Voor de 15.000 huishoudens die in een etagewoning wonen en geen gebruik maken van het OAT zijn 310 bovengrondse plasticcontainers met een inhoud van 3 m³ nodig.

Één plasticcontainer bedient gemiddeld ca. 50 woningen. Hiervoor is een plan gemaakt met exacte locaties, voor dit fijnmazige netwerk is in het kader van inwonerparticipatie gekozen. Als gevolg van de uitbreiding van het aantal inzamelplekken, en om operationele problemen te voorkomen wordt voor het legen tijdelijk een extra kraanwagen ingezet. De kosten worden voldaan uit de besparingen op het restafval en de opbrengst van de plastic verpakkingen.

Laagbouw

Voor het inzamelen van plastic bij de bestaande laagbouw is een langer traject noodzakelijk.

Om de 56.000 huishoudens in de laagbouw te voorzien van een plasticbak moeten 56.000 bakken aangeschaft worden

Papier

Uit de proeven is gebleken dat aparte papierbakken succesvol zijn. In navolging van het uitzetten van de plasticbakken wordt de inwoners op vrijwillige basis een papierbak aangeboden. Door de verhoogde inzameling zijn de papierbakken kostendekkend en kan dit op termijn per huishouden een voordeel opleveren. Voor de aanschaf is een krediet van € 810.000,- gereserveerd. De financiële onderbouwing wordt behandeld in hoofdstuk 6 van deze financiële bijlage.

Verpakkingenbelasting

Volgens het Verpakkingenbesluit (Besluit beheer verpakkingen en papier en karton) zijn

de producenten en importeurs van verpakkingsmateriaal verantwoordelijk voor het verpakkingsafval van bedrijven en huishoudens. Om dit verder uit te werken hebben de

VNG, het ministerie van VROM en de verpakkingsindustrie (Stichting Nedvang) in 2007

een raamovereenkomst gesloten. In die overeenkomst is afgesproken dat de gemeenten

het verpakkingsafval (zoals glas, papier en karton en plastic verpakkingsafval) gescheiden inzamelen. De gemeenten krijgen daarvoor een vergoeding uit het Afvalfonds. Het geld in dit fonds (€ 115 miljoen) komt van de verpakkingenbelasting.

Deze belasting wordt geheven op alle verpakkingen en wordt door het bedrijfsleven betaald. Het bedrijfsleven zal die extra kosten naar verwachting (deels) doorberekenen naar de producten. Door het kopen van de producten betaalt dus uiteindelijk de consument.

Door middel van ‘Mijn afval maakt winst’ krijgen de inwoners van Almere de mogelijkheid het door hen betaalde deel van de verpakkingsbelasting terug te verdienen. Door een succesvolle plastic- en papierinzameling, en het halen van het GFT quotum, is er naast een enorme milieuwinst voor de inwoners van Almere ook een financieel voordeel te behalen.

.

2. Investeringen plastic

Alle genoemde bedragen zijn op basis van ramingen, mede op basis van informatie van leveranciers. Gezien de grootte van de investeringen zullen deze moeten worden aanbesteed. Na verloop van de aanbestedingsprocedure zal duidelijk zijn wat het exacte investeringsbedrag zal zijn.

Totaal te investeren voor de plasticinzameling is een bedrag ca € 2.500.000,-

De hieruit voorvloeiende kapitaalslasten worden gedekt door de besparing op de verwerkingskosten en de opbrengst van de plastic verpakkingen.

2.1      Laagbouw plastic inzameling

Ten behoeve van de inzameling van de laagbouw woningen, zijn er 56.000 containers nodig. De levering en plaatsing hiervan zal worden uitbesteed, door middel van een aanbesteding. Vooralsnog gaan wij uit van onderstaande kosten.

2.2      Etage bouw plastic inzameling

Ten behoeve van de inzameling bij etagebouw woningen, zijn er 310 bovengrondse plasticcontainers nodig. Één plasticcontainer bedient gemiddeld ca. 50 woningen.

 

3.  Extra inzet mens en materieel

Deze nieuw in te zamelen grondstof heeft invloed op de reguliere inzamelprocessen. Om de gewijzigde inzameling van de duobakken en de extra inzet van de plastic bakken te implementeren in de reguliere bedrijfsvoering wordt hiervoor, in het eerst halfjaar, een extra projectmedewerker ingezet.

Daarnaast is er structureel extra inzet voor begeleiding herbruikbare stoffen, en sturing op scheidingsgedrag ingerekend, voor zowel laag- als etagebouw. Totaal bedrag op jaarbasis          € 100.000, - . Deze extra inzet is structureel noodzakelijk omdat Stadsreiniging, mede na invoering van de plasticinzameling, zich nog verder als grondstoffenmakelaar ontwikkelt.

3.1      Laagbouw

Gezien de, door de alternerende inzameling verwachtte, verhoogde massa(dichtheid) van het restafval, is extra inzet van mens en materieel noodzakelijk. De chauffeur van de duobak auto zal vaker moeten storten. Omdat de duobak zwaarder wordt én om binnen de wettelijke arbeidsvoorwaarden te blijven. Extra inzet van 2 duobak auto’s is noodzakelijk, echter deze zijn gezien de altererende inzameling al voorhanden. Hiervoor is geen extra investering noodzakelijk.

Ten behoeve van de inzameling van de containers voor plastic verpakkingen zal gebruik worden gemaakt van plasticbakauto’s (gelijk aan de papierbakauto’s). Er zijn 2 extra auto’s nodig, met een bemensing.

De kosten hiervoor bedragen € 844.000,- per jaar.

3.2      Etage bouw

Almere heeft nu circa 600 ondergrondse afval inzameldepots. Met deze 310 extra plasticcontainers, is er een forse uitbreiding van het aantal te legen ondergrondse, en bovengrondse inzameldepots. Hiervoor wordt één extra kraanauto met bemensing ingezet.

De kosten hiervoor bedragen € 220.000,- per jaar.

3.3      Communicatiekosten

In 2009 is Almere gestart met de aparte inzameling van plastic verpakkingen op de recyclingperrons. Hiervoor zijn ca € 20.000,- aan communicatiekosten gemaakt. Deze kosten worden gedekt door de opbrengsten van het inzamelde plastic in 2009.

De verdere communicatiekosten, zoals beschreven in het communicatieplan voor de inzameling van plastic verpakkingen, worden vergoed door een bijdrage van Nedvang.

Nedvang vergoedt eenmalig een opstartpremie (0.54 cent per inwoner / 100.000 euro) en communicatievergoeding (0.54 cent per inwoner/ 100.000 euro). Vanaf 2011 bedraagt de communicatievergoeding 0,11 per inwoner, ter stimulatie van afvalscheiding.

Voor 2010 is een hogere vergoeding afgesproken, omdat gemeenten bij de start van de gescheiden inzameling extra moeten communiceren om inwoners te stimuleren hun plastic afval gescheiden aan te bieden. De verwachting is dat deze vergoedingen de kosten kunnen dekken. Ook de kosten van de ingehuurde specialisten, waaronder het wetenschappelijke bureau dat zich gespecialiseerd heeft in gedragsverandering met behulp van communicatiestrategieën, kunnen hiervan betaald worden.

Daarnaast worden er communicatiemiddelen ingezet die geen verdere kosten met zich meebrengen. Voorbeelden hiervan zijn de Stadshuis aan huispagina in Almere Vandaag, de stadsdeelkranten en andere lokale kranten. De plannen zijn om hier volop gebruik van te maken.

4. Baten

Overleg tussen de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, het verpakkende bedrijfsleven en het ministerie van VROM heeft geleid tot een vergoeding voor gemeenten voor het inzamelen van het plastic verpakkingen. Deze bedraagt tot en met 2010 € 475,- per ton. In 2010 zal op basis van een benchmark een evaluatie plaatsvinden. De resultaten van deze evaluatie kunnen aanleiding zijn om de inzamelvergoeding voor brongescheiden van plasticverpakkingen voor 2011 en 2012 te wijzigen. Na 2011 wordt door bovengenoemde partijen opnieuw onderhandeld over dit bedrag.

Mocht de vergoeding van Nedvang voor het ingezamelde plastic na 2011 volledig vervallen dan blijven alleen de uitgespaarde verwerkingskosten over. Deze zijn ca € 94,00 per ton. Het is overigens niet aannemelijk dat er geen kostendekkende vergoeding blijft na 2011.

5. Hoeveelheden

Bij het apart houden van plastic verpakkingen blijkt dat het volume van het afval in de duobak spectaculair slinkt.

Uit sorteeranalyses blijkt dat er in Almere ca. 119 kg. aan plastic verpakkingen per huishouden per jaar in de duobak zit. Op basis van de gehouden praktijkproeven gaat ‘Mijn afval maakt winst’ uit van een resultaat van respectievelijk 55 kg. per woning voor de laagbouw en 35 kg. voor de etagebouw per huishouden per jaar.

Afwijkingen hierop hebben direct effect op het exploitatieresultaat van het product inzameling plastic verpakkingen.

De huidige capaciteit van de duobak is in perioden van tuinwerkzaamheden vaak te beperkt. De inwoner lost dit op door het groenafval weg te brengen naar één van de recyclingperrons dan wel het te laten ophalen via de takkenroute. De praktijkproef, die in een drukke snoeiperiode werd gehouden, heeft niet tot problemen geleid. Overigens bestaat de mogelijkheid een extra GFT minibak aan te vragen. Hier wordt momenteel weinig gebruik van gemaakt. Mogelijk zal dit in de nieuwe situatie toenemen, maar de verwachting is dat dit, binnen de huidige kredieten en zonder extra inzet van mens en materieel, op te vangen is.

6. Financiële samenvatting plasticinzameling

De mate waarin financiële en milieudoelstellingen kunnen slagen is afhankelijk van de medewerking van de inwoners. Communicatie is daarvoor een belangrijk instrument.

Om medewerking van de inwoners te verkrijgen is te overwegen het financiële voordeel terug te geven in de vorm van lagere afvalstoffenheffing.

Dit resulteert in lagere kosten per huishouden voor een bedrag ruim € 7,50.

7. Papier

Onderdeel van de eerste fase van ‘Mijn afval maakt winst’ is het vrijwillig aanbieden van een papiercontainer. Voor het eerste deel van het uitzetten van de papiercontainers zijn reeds kredieten beschikbaar. Wanneer blijkt dat dit een doorslaand succes is, of wanneer fase II van ‘Mijn afval maakt winst’ wordt ingevoerd, zal de gemeenteraad verzocht worden een aanvullend krediet ter beschikking te stellen.

Dit krediet is reeds gevoteerd en wordt nu voor  de eerste fase van ‘Mijn afval maakt winst’ aangewend.

7.1      Lasten papierinzameling

Naast de kapitaalslasten, volgend uit de aanwending van de kredieten, krijgen de scholen en enkele verenigingen een communicatievergoeding. Deze is geïntroduceerd nadat Stadsreiniging de inzameling van het papier van scholen heeft overgenomen. De vergoeding voor de scholen en verenigingen is € 25,- per ton ingezameld papier.

De verwachting is dat deze eerste 20.500 containers zonder extra inzet van mens en materieel geleegd kunnen worden, aangezien er al een inzameling voor papier en karton bestaat, die het verhoogde aanbod aankan, omdat het inzamelen met papiercontainers effectiever is.

7.2      Baten

De proef in de eilandenbuurt, met 2.000 woningen laat zien dat een toename van de hoeveelheid ingezameld papier reëel is. Op basis van deze praktijkproef kan een stijging van de hoeveelheid ingezameld papier van ca. 30% verwacht worden. Aangezien papier een grondstof is die geld oplevert, en ingezameld papier dus ook verwerkingskosten bespaart, kunnen deze papiercontainers budgetneutraal worden uitgezet. De kapitaalslasten worden gedekt door de toegenomen baten van papier, alsmede de uitspaarde verwerkingskosten.

De grondstof papier is een fractie waarvan de prijs afhankelijk is van de wereldgrondstoffenmarkt. Momenteel is deze markt herstellende. Met het huidige prijspeil kan de papiercontainer budgetneutraal worden uitgezet. Zodra de marktprijs hersteld is, wat wel de verwachting is, is het mogelijk dat dit ook een voordeel in de afvalstoffenheffing op gaat leveren.

Momenteel is de gegarandeerde vergoeding per ingezamelde ton papier € 65,00 per ton. Afgelopen jaar was dit € 48,00. De stijgende lijn lijkt dus ingezet,de verwachting is dat deze  stijgende lijn zich zal voortzetten, mede gestuurd door de vraag uit Azië. Het prijspeil in 2008 was € 113,00 per ingezamelde ton papier.

Op basis van de eerder gehouden praktijkproef wordt een stijging verwacht van ca 30% extra ingezameld papier per huishouden. Dit komt neer op ca 43,25 kg. meer per jaar per huishouden.

Een papiercontainer kan zonder kostenverhoging aangeboden worden.

8. Alternatieven

Alternatief 1

Het beste alternatief leek in eerste instantie, in plaats van een aparte minicontainer voor plastic verpakkingen, een extra duobak per huishouden uit te zetten. Deze tweede duobak was bruikbaar voor gescheiden inzameling van papier en plastic. Uit de gehouden proeven bleek echter dat de ruimte in de duobak voor het plastic voor een groot deel van de huishoudens te klein was. Als het te grote volume van plastic in de beschikbare ruimte van de duobak wordt gepropt zet het plastic zich tegen de wanden van de container vast. Door het lage gewicht van het plastic blijft het tijdens de lediging in de bak zitten. Dit leidt tot logistieke problemen tijdens de inzameling.

Dit, samen met het feit dat het huidige wagenpark niet in staat is deze twee grondstoffen goed gescheiden te lossen, maken dat wij dit alternatief afraden.

Alternatief 2

In heel veel gemeenten wordt het plastic ingezameld met behulp van losse zakken. Hoewel dit in eerste instantie een relatief goedkope oplossing lijkt, blijkt dit tegen te vallen.

Terwijl bij de inzet van plasticcontainers een respons van omgerekend ca 2 tot 4 zaken per 2 weken verwacht kan worden, zal de respons bij het inzamelen met zakken een stuk lager uitvallen en er wordt geen volledige milieuwinst behaald.

De duobak zal om de week worden ingezameld. De extra inzet van mens- en materieel is ongeveer gelijk, alleen de kapitaalslasten voor de aangeschafte containers zijn niet van toepassing.

Voor de etagebouw woningen is in dit alternatief wel een investering noodzakelijk. De inwoners welke in etagewoning wonen hebben vaak niet de ruimte om een zak plastic te bewaren.

De respons kan niet worden gestaafd door middel van proeven. In de berekening is uitgegaan van een respons op basis van de landelijke doelstellingen van Nedvang, zijnde 15 kg. per huishouden voor de laagbouw woningen.

Almere kent geen cultuur voor het verzamelen van afval in zakken, dit zal overkomen als terug gaan naar een verouderde manier van inzamelen. De kans op zwerfvuil en ongedierte neemt toe wanneer inwoners de zakken aan de straat zetten. Omdat het verpakkingsmateriaal weinig weegt waaien de zakken door de straten bij enige wind. De extra kosten voor de gemeente als gevolg van dit zwerfvuil, en ongedierte zijn niet meegenomen.

Dit alternatief wordt afgeraden.

Alternatief 3

Als alternatief zou bij de laagbouw net als bij de etagebouw de inzameling kunnen plaatsvinden met bovengrondse inzamelsystemen, een zogenoemd brengsysteem. De respons hierbij is echter veel lager waardoor er geen baten overblijven om de afvalstoffenheffing te verlagen en er wordt geen volledige milieuwinst behaald.

In de bestaande stad wordt het logistiek een lastig verhaal om overal bovengrondse verzamelcontainers te plaatsen. Ook bij deze vorm van inzamelen neemt de kans op zwerfvuil toe. Wij gaan er vanuit dat het aantal inzamelsystemen zoals bij de glasinzameling het maximaal haalbare is.

De respons kan niet worden gestaafd door middel van proeven. In de berekening is uitgegaan van een respons op basis van de landelijke doelstellingen van Nedvang, zijnde 15 kg. per huishouden voor de laagbouw woningen. De verwachting is echter dat deze respons met deze inzamelmethode niet zal worden gerealiseerd.

Voor het legen van deze extra bovengrondse plasticcontainers is een extra kraanauto met bemensing noodzakelijk.

In het algemeen is landelijk gebleken dat haalsystemen (bijvoorbeeld bij papier) meer bijdragen aan het te behalen milieuresultaat dan brengsystemen.

Dit alternatief wordt afgeraden.

Alternatief 4

De volledige inzameling van plasticverpakkingen ondergronds laten plaatsvinden. Hiervoor zijn speciale systemen nodig, die met name de ‘lucht’ uit de verpakkingen halen. De marktontwikkeling is hierbij nog volop in beweging. De afdeling Stadsreiniging volgt dit nauwlettend en zal zeker met een voorstel komen om de bovengrondse inzameling (na de afschrijving) te vervangen door ondergrondse inzameling zodra de systemen hiervoor geschikt en betaalbaar zijn. Wel is de verwachting dat deze ondergrondse plastic containers substantieel duurder zullen zijn dan de momenteel gangbare.

9. Kansen en risico’s

Kansen

·      Hoge respons. Hogere verlaging van de afvalstoffenheffing.

·      Dalende milieudruk / CO2 uitstoot

·      Verhoogd scheidingspercentage. Almere gaat het beter doen als afvalscheider.

Risico’s

·      Inwoner komt in verzet tegen extra container.

Dit is naar verwachting door samenwerking met het wetenschappelijke bureau wat zich gespecialiseerd heeft in gedragsverandering te voorkomen.

·      Inwoner doet niet mee aan afvalscheiding, lage respons

Mede vanwege dit risico is het wetenschappelijke bureau ingeschakeld.

·      Vergoeding Nedvang voor ingezameld plastic zakt onder een voor Almere kostendekkend niveau.

Dit is niet aannemelijk. Het ministerie van VROM heeft de plastic inzameling als speerpunt voor de komende jaren ingezet.

·      Inwoner heeft niet voldoende aan de capaciteit van het restgedeelte van de duobak

Resultaten van de praktijkproeven laten zien dat dit niet te verwachten is.

·      Inwoner heeft niet voldoende aan de capaciteit van het GFT gedeelte van de duobak

Inwoners lossen dit op door het groenafval weg te brengen naar één van de recyclingperrons dan wel het te laten ophalen via de takkenroute. Het aantal mensen dat te weinig ruimte heeft voor GFT, als gevolg van bijvoorbeeld tuinwerkzaamheden, zal naar verwachting niet toenemen.

·      Het tarief voor verwerking van het restafval bij de Huis Vuil Centrale (HVC) te Alkmaar loopt op als gevolg van een dalende hoeveelheid restafval.

Almere is verplicht, als gevolg van het aandeelhouderschap in de naamloze vennootschap HVC Groep, al haar brandbaar huishoudelijke restafval bij HVC te laten verwerken. Hier is geen quotum aan verbonden. De HVC geeft aan voldoende mogelijkheden te hebben haar capaciteit aan te passen. HVC verwacht dan ook de komende jaren haar tarieven te kunnen handhaven.

Bijlage 1: grafische weergave effect plasticvergoeding op de afvalstoffenheffing

In onderstaande tabel kunt u zien hoe de kosten en baten zich verhouden bij een verandering in de vergoeding die Nedvang uitkeert ( reële verwachting omdat de vergoeding gebaseerd gaat worden op de best-practice) en de mate van scheidingsgedrag van de inwoners

Leeswijzer:

Stel de vergoeding voor plastic verpakking is € 475 euro per ton. Wat is het effect op de afvalstoffenheffing als de respons bij etagewoningen 35 kilo per jaar per huishouden is en bij laagbouwwoningen 55 kilo per jaar per huishouden (afgekort als 35/55).

Ga naar de lijn met de vergoeding van € 475,-.

Ga op deze lijn naar het punt 35/55.

Zoek vervolgens links de bijbehorende vermindering van de afvalstoffenheffing (circa € 7,-).

Bijlage 2: grafische weergave effect respons inwoners op de afvalstoffenheffing

In onderstaande tabel kunt u zien hoe de kosten en baten zich verhouden bij het scheidingsgedrag van de inwoners, bij huidige vergoeding van Nedvang per ton ingezameld plastic.

Leeswijzer

De vergoeding voor plastic verpakkingen is gesteld op € 475, - per ton. Wat is het effect op de afvalstoffenheffing als de respons bij etagewoningen 35 kilo per jaar per huishouden is en bij laagbouwwoningen 55 kilo per jaar per huishouden (afgekort als 35/55).

Ga naar de lijn naar het punt 35/55. Zoek vervolgens links de bijbehorende vermindering van de afvalstoffenheffing (circa € 7, -).

 

Bijlage 3 ; meerjaren exploitatiebegroting plastic inzameling

 

Bijlage 4: meerjaren exploitatiebegroting papiercontainers